Trước áp lực cạnh tranh khốc liệt và tỷ lệ trúng tuyển thấp kỷ lục, ngày càng nhiều gia đình tại Hà Nội chủ động lựa chọn trường tư thục cho con ngay từ đầu, thay vì coi đây là phương án dự phòng. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong quan niệm và nhu cầu giáo dục, bất chấp rào cản về học phí.
Bối cảnh: Áp lực "cuộc đua" vào lớp 10 công lập chưa từng có
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập tại Hà Nội năm nay được dự báo là căng thẳng nhất trong vòng một thập kỷ trở lại đây.
- Tỷ lệ cạnh tranh khốc liệt: Với khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, dự kiến chỉ có khoảng 55% trong số đó trúng tuyển vào các trường công lập. Đây là tỷ lệ thấp nhất trong vòng 10 năm.
- Hệ quả tất yếu: Hàng chục nghìn học sinh sẽ không có suất học công lập, đẩy gia đình vào tình thế phải tìm kiếm các lựa chọn thay thế như trường tư, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc học nghề.
Trong bối cảnh đó, một bộ phận phụ huynh đã chủ động "rút lui" khỏi cuộc đua ngay từ đầu, tìm kiếm sự an toàn và định hướng rõ ràng hơn cho con em mình.
Phân tích: Tại sao phụ huynh chọn trường tư làm "nguyện vọng duy nhất"?
Theo các chuyên gia giáo dục và hiệu trưởng, có hai nguyên nhân chính thúc đẩy xu hướng này.
1. Giảm áp lực tâm lý cho cả gia đình
Việc thi cử căng thẳng gây áp lực nặng nề lên học sinh và phụ huynh. Nhiều gia đình nhận thấy việc chọn trường tư ngay từ đầu giúp con có tâm lý thoải mái hơn để tập trung vào việc học thực chất và phát triển bản thân, thay vì dồn toàn lực cho một kỳ thi đầy rủi ro.
- Trường hợp điển hình: Anh Sơn (quận Thanh Xuân) sau nhiều đêm thức trắng lo lắng, đã quyết định ghi danh cho con gái vào một trường THPT tư thục với mức học phí hơn 3 triệu đồng/tháng. Anh cho biết: "Tốn kém hơn thật, nhưng đổi lại con đỡ áp lực, mình cũng thấy nhẹ đầu".
2. Thay đổi quan niệm về chất lượng trường tư
Trước đây, nhiều người coi trường tư là lựa chọn cho học sinh học lực kém hoặc là "bến đỗ" cuối cùng khi trượt công lập. Hiện nay, góc nhìn này đã thay đổi căn bản.
- Lựa chọn chủ động, có định hướng: Phụ huynh ngày càng tìm hiểu kỹ về cơ sở vật chất, chương trình đào tạo, định hướng đầu ra của trường tư để chọn lựa phù hợp với mục tiêu của con.
- Đáp ứng nhu cầu đa dạng: Như trường hợp chị Hà (quận Cầu Giấy), chị chọn trường quốc tế cho con trai với mong muốn con tập trung ôn luyện các chứng chỉ IELTS, SAT và rèn kỹ năng mềm để chuẩn bị du học. "Con vẫn ôn thi lớp 10 cùng các bạn, song cả tôi và con không bị áp lực về việc đỗ trường công lập nữa", chị chia sẻ.
Ông Đàm Tiến Nam, Hiệu trưởng trường THCS & THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm - Cầu Giấy, khẳng định: "Không phải đó đều là những học sinh học kém, mà rất nhiều em học lực tốt vẫn lựa chọn như vậy". Tại trường ông, tỷ lệ học sinh chuyển tiếp từ THCS lên THPT nội bộ lên tới 85-90%.
Thực tế triển khai: Trường tư thục đang thay đổi như thế nào?
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và khắt khe của phụ huynh, hệ thống trường tư thục tại Hà Nội đã có những bước chuyển mình rõ rệt.
- Đầu tư mạnh vào cơ sở vật chất và chương trình: Các trường không ngừng nâng cấp phòng học, phòng chức năng, sân chơi và đa dạng hóa chương trình đào tạo, từ chương trình chuẩn của Bộ GD&ĐT đến các chương trình tích hợp, quốc tế.
- Chú trọng phát triển toàn diện: Ngoài kiến thức, các trường tăng cường hoạt động ngoại khóa, giáo dục kỹ năng sống, hướng nghiệp, giúp học sinh có sự chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.
- Khẳng định chất lượng đầu ra: Ông Nguyễn Quang Tùng, Hiệu trưởng trường THCS và THPT M.V. Lômônôxốp, cho biết: "Học sinh từ trường tư vẫn có thể đỗ vào các trường đại học top đầu của Việt Nam, xin được nhiều học bổng ở các trường đại học danh tiếng trên thế giới".
Rào cản lớn: Bài toán học phí chưa dành cho số đông
Dù có nhiều ưu điểm, lựa chọn trường tư vẫn là một quyết định không dễ dàng với đa số gia đình Việt Nam do vấn đề tài chính.
- Mức học phí đa dạng nhưng không hề rẻ: Hà Nội có khoảng 100 trường THPT tư thục với học phí dao động từ vài triệu đến hơn 100 triệu đồng/tháng. Mức phổ biến nhất cho chương trình chuẩn rơi vào khoảng 4-10 triệu đồng/tháng.
- Chi phí thực tế còn cao hơn: Số tiền này thường chưa bao gồm các khoản phụ phí như đồng phục, sách vở, ăn trưa, xe đưa đón, phí xây dựng trường...
- Khoảng cách với thu nhập bình quân: Theo số liệu năm 2024, thu nhập bình quân đầu người/tháng tại Hà Nội là hơn 7,5 triệu đồng. Việc chi trả học phí trường tư, do đó, trở thành gánh nặng đáng kể, thậm chí là vượt quá khả năng của nhiều hộ gia đình.
Một hiệu trưởng trường THCS ở ngoại thành Hà Nội (thầy Quang) nhận định: "Vì vậy, hiển nhiên lựa chọn trường tư không phải dành cho số đông. Nên dù biết cuộc đua lớp 10 công lập áp lực, không phải gia đình nào cũng có thể tìm hướng khác".
Lời khuyên từ chuyên gia: Lựa chọn phù hợp thay vì chạy theo trào lưu
Trước ngã rẽ quan trọng này, các chuyên gia giáo dục đưa ra lời khuyên cho phụ huynh:
- Cân nhắc toàn diện: Quyết định nên dựa trên học lực thực tế của con, định hướng phát triển lâu dài và quan trọng nhất là khả năng tài chính của gia đình.
- Tránh tâm lý đám đông: Không nên cho con vào trường tư chỉ vì theo trào lưu hoặc để "giữ thể diện", trong khi chưa tìm hiểu kỹ về chất lượng đào tạo.
- Tận dụng thời gian vàng: Với những học sinh đã xác định không thi vào công lập, thời gian này nên được dùng để củng cố kiến thức, học thêm ngoại ngữ, rèn luyện kỹ năng mềm và tìm hiểu định hướng nghề nghiệp, tạo nền tảng vững chắc cho 3 năm THPT.
Xu hướng chọn trường tư chủ động phản ánh một tín hiệu tích cực trong xã hội: phụ huynh ngày càng có nhận thức rõ ràng hơn về nhu cầu giáo dục cá nhân hóa và sẵn sàng đầu tư cho con đường phù hợp nhất. Tuy nhiên, đây vẫn là lựa chọn mang tính cá nhân cao, đòi hỏi sự cân nhắc thận trọng để tránh những hệ lụy về tài chính và tâm lý.