Các chuyên gia nhận định việc trang bị kỹ năng AI không chỉ giúp giảm bớt nỗi lo mất việc mà còn mở ra những cơ hội nghề nghiệp mới đầy tiềm năng trong kỷ nguyên số.
Bối Cảnh Thay Đổi Chóng Mặt Từ AI
Hơn hai thiên niên kỷ trước, triết gia Hy Lạp Heraclitus đã đúc kết: "Thay đổi là hằng số duy nhất". Nhận định này vẫn nguyên giá trị, nhưng tốc độ thay đổi ngày nay đã được đẩy nhanh chưa từng có, chủ yếu nhờ công nghệ trí tuệ nhân tạo sinh sôi (Gen-AI) như ChatGPT hay Claude. Điều này khiến nhiều người lao động cảm thấy bất an hơn bao giờ hết.
Bà Liz Bentley, chuyên gia tư vấn nghề nghiệp tại Liz Bentley Associates (New York, Mỹ), chia sẻ với FOX Business: "Thay đổi luôn gây căng thẳng". Cuộc Cách mạng Công nghiệp ở Anh thế kỷ 18 cũng từng tạo ra áp lực tương tự. Các ngành công nghiệp mới khiến nhiều người mất việc, nhưng đồng thời cũng sinh ra những công việc mới. "Vào buổi đầu cách mạng, người ta không biết rằng sẽ có những nghề nghiệp mới xuất hiện", bà nói. Giờ đây, chúng ta đã thấy các phát minh như đầu máy hơi nước hay máy dệt cơ khí đã mang lại thịnh vượng cho nước Anh và sau đó là nhiều nền kinh tế khác.
Gen-AI: Tác Nhân Thay Đổi Mạnh Mẽ Và Nỗi Lo Có Thật
Gen-AI - nhánh AI chuyên tạo ra nội dung thay vì chỉ phân tích dữ liệu - đang đẩy sự thay đổi lên một tầm cao mới. "Nó đến nhanh và dữ dội", bà Bentley nhận xét. "Có quá nhiều thứ mà AI có thể soán ngôi". Điều này tạo ra kiểu lo lắng mới cho người lao động khi họ không thể dự đoán được những biến chuyển trong môi trường làm việc.
Vài năm trước, việc mất việc thường do năng lực cá nhân. Ngày nay, nguyên nhân thường xuyên hơn lại đến từ việc AI thay thế vị trí con người. Số liệu từ Challenger, Gray and Christmas cho thấy Gen-AI trực tiếp liên quan đến việc sa thải 54.000 người trong năm 2025, với mục tiêu để AI đảm nhận các công việc lặp đi lặp lại như thu thập dữ liệu. Không ngạc nhiên khi khoảng 30% người lao động, theo bà Bentley, sợ hãi mất việc vào tay các tác nhân AI.
Lật Lại Bức Tranh: Lý Do Để Lạc Quan
Tuy nhiên, thực tế là Gen-AI sẽ tồn tại lâu dài, và có nhiều lý do để chúng ta ngừng lo lắng thái quá.
Đầu tư khổng lồ và sự tin tưởng: Các nhà đầu tư đã đổ một lượng vốn khổng lồ vào AI. Đầu tư tư nhân và mạo hiểm tại Mỹ đạt 109 tỷ USD, và chỉ riêng năm ngoái đã có thêm 194 tỷ USD được bơm vào. Nói cách khác, giới đầu tư đang đặt cược mạnh mẽ vào tương lai của AI, và họ sẽ không làm vậy nếu không nhìn thấy tiềm năng vững chắc.
Mức độ ứng dụng cao: Tại Mỹ, 28.3% dân số trong độ tuổi lao động (tương đương 3/10 người) đã sử dụng Gen-AI trong nửa cuối năm 2025, theo Viện Kinh tế AI của Microsoft. Con số này vượt xa mức trung bình toàn cầu là 16.3% trong cùng kỳ.
Tạo việc làm mới: Bên cạnh việc cắt giảm nhân sự, AI đồng thời tạo ra những công việc mới mà trước đây chúng ta khó hình dung. Năm ngoái, khoảng 280.000 việc làm mới trong lĩnh vực Gen-AI đã được tạo ra, theo thống kê từ Electro IQ. Các vị trí này bao gồm chuyên gia đào tạo AI, phân tích dữ liệu và cả các chuyên gia đạo đức về Gen-AI.
Tăng năng suất lao động: Một điểm tích cực khác là con người khi làm việc cùng AI trở nên hiệu quả hơn rất nhiều. Khối lượng công việc được thực hiện với sự hỗ trợ của Gen-AI đã thay đổi đáng kể. Quan trọng hơn, theo bà Bentley, người lao động trở nên năng suất hơn, đặc biệt có lợi cho những người không có bằng cấp cao hoặc thiếu kinh nghiệm.
Chìa Khóa Thành Công: Tinh Thần Học Hỏi Và Tư Duy Phản Biện
Bí quyết quan trọng để tận dụng lợi thế từ làn sóng mới này chính là sự sẵn sàng học hỏi. Ông Jed Ellerbroek, quản lý danh mục tại Argent Capital (St. Louis, Missouri), nhấn mạnh: "Những cơ hội này sẽ dành cho những người đón nhận công nghệ mới. Và AI có thể giúp bạn sáng tạo hơn rất nhiều".
Sự sáng tạo đó được khơi dậy một phần vì con người khi làm việc với AI vẫn phải là người tư duy. Điều này đòi hỏi tư duy phản biện - khả năng chất vấn câu trả lời và thách thức những hiểu biết thông thường. "Điều đó cần đến một con người", ông Ellerbroek khẳng định.
Ông cũng đưa ra lời khuyên thiết thực: Cách tốt nhất để bắt đầu là sử dụng các công cụ Gen-AI miễn phí như phiên bản cơ bản của ChatGPT. Với kiến thức nền tảng đó, việc chuyển sang dùng phiên bản trả phí sẽ dễ dàng hơn. "Nó tốt hơn đáng kể", ông nói, đồng thời lưu ý một nguyên tắc vàng: "Bạn cần kiểm tra chéo kết quả đầu ra từ AI".
Trong dòng chảy không ngừng của công nghệ, thay vì hoang mang lo sợ, việc chủ động trang bị kiến thức, rèn luyện tư duy phản biện và học cách hợp tác hiệu quả với AI mới chính là chìa khóa giúp mỗi người lao động không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ trong tương lai.