Một nghịch lý đáng chú ý đang diễn ra tại Mỹ: thế hệ Gen Z càng sử dụng nhiều trí tuệ nhân tạo (AI) thì càng cảm thấy bi quan về nó. Sự thất vọng này không phải là nỗi sợ hãi công nghệ vô căn cứ, mà là một phán quyết rõ ràng dành cho các thể chế - từ giáo dục, thị trường lao động đến chính phủ - đã thất bại trong việc chuẩn bị và hỗ trợ họ bước vào kỷ nguyên AI.
Số Liệu Phản Ánh Sự Thất Vọng Sâu Sắc
Các cuộc thăm dò gần đây vẽ nên bức tranh ảm đạm về thái độ của giới trẻ Mỹ với AI:
- Theo Gallup: Mức độ phấn khích về AI trong Gen Z đã giảm 14 điểm trong năm qua, chỉ còn 22%. Sự lạc quan giảm 9 điểm xuống 18%, trong khi sự tức giận tăng 9 điểm lên 31%.
- Điểm đáng chú ý: Ngay cả những người dùng AI hàng ngày cũng có mức độ cảm xúc tiêu cực giảm mạnh hơn người không dùng. Sự phấn khích ở nhóm này giảm 18 điểm.
- Chỉ số Hài lòng của Khách hàng Mỹ (ACSI): Gen Z chỉ chấm điểm hài lòng với AI ở mức 69/100 - thấp hơn cả các hãng hàng không, mạng xã hội và các công ty cho vay thế chấp.
Nghịch lý nằm ở chỗ: 62% Gen Z và Millennials tin rằng AI sẽ mở ra các cơ hội tài chính mà họ hiện không có. Họ tin vào tiềm năng của công nghệ, nhưng hoàn toàn không tin tưởng vào hệ thống xung quanh sẽ cho phép họ hưởng lợi từ nó.
Giáo Dục Đại Học: Chọn Sai Phía Trong Cuộc Chạy Đua
Khi kỹ năng AI trở thành nền tảng thiết yếu tại nơi làm việc, phần lớn các trường đại học lại đi ngược lại xu thế.
- Theo Gallup: Hơn một nửa sinh viên cho biết trường của họ hoặc không khuyến khích (42%) hoặc cấm hoàn toàn (11%) việc sử dụng AI.
- Khoảng cách kỹ năng: 63% giảng viên tin rằng sinh viên tốt nghiệp năm 2025 không được chuẩn bị để sử dụng AI tại nơi làm việc (theo Hiệp hội các Trường Đại học & Cao đẳng Mỹ). Trong khi đó, "hiểu biết về AI" lại là yêu cầu đầu tiên từ các nhà tuyển dụng.
Sự thiếu chuẩn bị này diễn ra trong bối cảnh niềm tin vào giáo dục đại học đang sụt giảm nghiêm trọng, từ 57% năm 2014 xuống 36% vào năm 2024. Các trường đại học, vốn có trách nhiệm trang bị cho thế hệ trẻ, đã quay lưng lại với thứ công cụ quan trọng nhất để họ tìm được việc làm trong thị trường hiện tại.
Thị Trường Lao Động: Những Cơ Hội Biến Mất Một Cách Lặng Lẽ
Vấn đề không chỉ dừng lại ở trường học. Thị trường lao động cũng không phải là nơi cứu rỗi.
- Tỷ lệ thất nghiệp của cử nhân mới tốt nghiệp đạt 5.7% trong quý IV/2025, cao hơn tỷ lệ chung toàn quốc - một sự đảo ngược hiếm thấy.
- Tỷ lệ làm việc không đúng trình độ ở nhóm này là 42.5%, mức cao nhất kể từ năm 2020.
Đáng chú ý, cơ chế ảnh hưởng chính không phải là sa thải hàng loạt, mà là sự "xóa sổ" lặng lẽ các vị trí đầu vào:
- Một nghiên cứu của Harvard theo dõi 62 triệu lao động cho thấy, tại các công ty áp dụng AI, việc tuyển dụng nhân sự cấp dưới đã giảm gần 8% trong vòng 6 quý - chủ yếu thông qua việc đóng băng các vị trí mới.
- Việc thiếu kinh nghiệm từ những công việc đầu đời khiến thu nhập của Gen Z tụt hậu xa so với các thế hệ trước. Các công việc entry-level vừa là đối tượng bị AI tự động hóa đầu tiên, vừa là nấc thang quan trọng để tích lũy kỹ năng và thăng tiến.
Hệ quả là 44% lao động Gen Z thừa nhận đã cố tình phá hoại việc triển khai AI tại công ty của họ (so với 29% trung bình), một phản ứng của những người lao động cảm thấy bị bỏ rơi và không được bảo vệ.
Vai Trò Mờ Nhạt Của Chính Phủ Washington
Trong câu chuyện này, sự vắng mặt của chính phủ liên bang là một mảnh ghép quan trọng. Hiện không hề có:
- Một khuôn khổ chuyển đổi lực lượng lao động nghiêm túc.
- Một chương trình đào tạo lại kỹ năng AI quy mô lớn.
- Một quy định bắt buộc các trường học coi trọng kỹ năng AI như đọc viết hay toán học.
Thay vào đó, trong khi khoảng cách kỹ năng ngày càng lớn, một thế hệ đang phải tự mình ứng biến với tương lai. 16% sinh viên đại học hiện tại đã phải đổi ngành học vì AI - một dấu hiệu cho thấy họ đang cố gắng thích nghi trong hoang mang, không có bản đồ chỉ dẫn.
Báo cáo chính sách "Industrial Policy for the Intelligence Age" của OpenAI tháng 4/2026 đã cảnh báo về nguy cơ AI làm xói mòn nguồn thu thuế và an sinh xã hội, đồng thời kêu gọi một cuộc cải cách lớn. Tuy nhiên, các đề xuất như chuyển đổi cơ sở thuế hay "thuế robot" vẫn chỉ nằm trên giấy, bị nhiều chuyên gia xem là chiêu trò để trì hoãn các quy định thực sự.
Sự lo lắng của Gen Z trước AI là một tín hiệu cảnh báo sâu sắc về sự thất bại của cả một hệ thống. Tương lai của một thế hệ - và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Mỹ - sẽ phụ thuộc vào việc các trường học, nhà tuyển dụng và đặc biệt là chính phủ có kịp thời hành động để lấy lại niềm tin và thu hẹp khoảng cách đang ngày một lớn này hay không.