Khủng hoảng Iran và bài học cấp thiết cho giáo dục Mỹ
Ba tuần trước, người dân Mỹ thức dậy trước viễn cảnh một cuộc chiến với Iran. Trong khi các chuyên gia tranh luận về chi phí, rủi ro và hậu quả toàn cầu, cuộc xung đột này cũng phơi bày những khoảng trống lớn – đồng thời là cơ hội lớn – trong cách chúng ta giáo dục học sinh về lịch sử ngay tại quê nhà.
Thế giới vài năm gần đây dường như thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Điện thoại thông minh, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và dòng thông tin liên tục đã biến đổi cuộc sống hàng ngày. Thế nhưng, một thứ hầu như không đổi: chương trình giảng dạy lịch sử từ lớp 1 đến lớp 12. Thế giới có thể lao đi vun vút, nhưng sách giáo khoa lịch sử thì không.
Từ những dòng tin tức đến bài học lịch sử
Cuộc khủng hoảng Iran cho thấy một cách rõ ràng các nhà giáo dục cần thay đổi cách dạy quá khứ đến mức nào. Chúng ta không thể bắt đầu bằng lịch sử xa xôi – 13 thuộc địa, Ai Cập cổ đại hay Hy Lạp cổ điển – và mong học sinh tự hiểu tại sao những điều đó lại quan trọng. Chúng ta cần bắt đầu từ thế giới học sinh đang sống, từ những tiêu đề tin tức chúng thấy hàng ngày.
Học sinh cần hiểu chuyện gì đang xảy ra ở Iran trước khi biết nơi này từng là Đế chế Ba Tư. Một khi đã hiểu hiện tại, các em mới có thể bắt đầu hiểu tại sao câu chuyện về cách chúng ta đến được đây lại có ý nghĩa. Lịch sử giải thích chính trị, thể chế, tư tưởng và các cuộc chiến của quốc gia. Nhưng tại sao học sinh phải quan tâm đến cách chúng ta đến với thế giới hiện đại, nếu ngay từ đầu các em còn chưa hiểu thế giới hiện đại là gì?
Thực tế đáng báo động là nhiều học sinh biết rất ít về thế giới rộng lớn đang tồn tại. Nếu được hỏi, chúng ta sẽ thấy nhiều em không biết Iran ở đâu, thể chế chính trị hay nền kinh tế của nước này hoạt động ra sao, tại sao khu vực này lại quan trọng về mặt địa chính trị. Điều này phần nào lý giải vì sao học sinh thường khó quan tâm đến lịch sử của nó.
Một cách tiếp cận mới từ Bronx
Tại Trường Trung học Comp Sci High ở Bronx, nơi tập trung vào khoa học máy tính, công nghệ và thực tập, chúng tôi nhận ra sứ mệnh lớn hơn: chuẩn bị cho học sinh bước vào nền kinh tế và thế giới. Cách đây một năm, khi xem xét các học sinh tốt nghiệp, chúng tôi nhận thấy nhiều em biết rất ít về thế giới thực sự mà mình đang sống. Đó là lý do chúng tôi cải tổ chương trình lịch sử lớp 9.
Trước khi dạy lịch sử Mỹ và thế giới, chúng tôi dạy học sinh về thế giới hiện tại. Ở lớp 9, các em nghiên cứu địa lý, hệ thống kinh tế, chính phủ và văn hóa trong thời điểm hiện nay. Bằng cách này, các em có thể hiểu lịch sử như một nỗ lực giải thích thế giới xung quanh, chứ không phải một tập hợp sự kiện ngẫu nhiên.
Chúng tôi cùng học sinh khám phá các cường quốc và khu vực chính – Iran, Trung Quốc, Anh, Mexico, Nga, Venezuela, Nigeria và Mỹ – và đặt những câu hỏi cơ bản. Nền kinh tế mỗi nước hoạt động thế nào? Hệ thống chính trị là gì? Nó phục vụ người dân sống ở đó ra sao? Người dân nói ngôn ngữ gì và theo tôn giáo nào? Các quốc gia cạnh tranh quyền lực như thế nào?
Kết quả là học sinh có được một khung kiến thức nền tảng cho mọi thứ các em học sau này ở trường trung học. Khi chiến tranh với Iran nổ ra, học sinh của chúng tôi đã có kiến thức cơ bản. Tôi hỏi các em nghĩ tại sao chúng ta lại có chiến tranh, và các em nói về giá trị chiến lược của dầu mỏ và những thách thức của một chế độ thần quyền độc tài. Các em có khả năng tư duy phản biện về những gì thấy trên TikTok thay vì chỉ thụ động tiếp nhận.
Giáo dục trong kỷ nguyên thông tin và tin giả
Việc suy nghĩ lại cách dạy lịch sử trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết khi mạng xã hội cung cấp thông tin về các sự kiện toàn cầu cho học sinh ngay lập tức. Các em nhìn thấy những gì đang xảy ra trên thế giới, bất kể người lớn đã sẵn sàng hay chưa. Là nhà giáo dục, chúng ta có trách nhiệm giúp các em xử lý thông tin đó bằng lý trí. Chúng ta muốn các em tư duy độc lập, không chỉ đơn thuần hấp thụ những gì thuật toán cung cấp.
Điều này đặc biệt quan trọng trong thời đại thông tin sai lệch. Nó cũng khiến việc học trở nên hấp dẫn hơn. Khi học sinh không thấy sự kết nối giữa trường học và cuộc sống của chính mình, tỷ lệ vắng mặt sẽ tăng và sự thờ ơ theo sau. Bắt đầu từ những gì liên quan đến cuộc sống và nền tảng của học sinh là điều tối quan trọng nếu chúng ta muốn xây dựng một thế hệ tò mò và háo hức học hỏi.
Tôi hiểu sự do dự của các đồng nghiệp, đặc biệt là giáo viên lịch sử. Trong một bầu không khí chính trị cực đoan hóa, giảng dạy sự kiện thời sự có thể là một nhiệm vụ đáng sợ và không được ghi nhận. Nhưng chúng ta phải dũng cảm. Nếu gia đình và học sinh thấy rằng chúng ta đang giúp các em hiểu những gì đang xảy ra trên thế giới, họ sẽ nhớ tại sao trường học lại quan trọng và tại sao nghề nghiệp của chúng ta lại có ý nghĩa với cộng đồng và đất nước.
Và nếu nhiều người hiểu cả thế giới chúng ta đang sống và cách nó trở nên như ngày nay, chúng ta có thể giáo dục một thế hệ lãnh đạo được chuẩn bị tốt hơn cho những cuộc khủng hoảng sắp tới. Bài học từ Iran không chỉ là về chính trị hay xung đột, mà là một hồi chuông cảnh tỉnh cho nền giáo dục, kêu gọi một cách tiếp cận lịch sử sống động, có liên hệ và cấp thiết hơn bao giờ hết.