[Quốc gia: Mỹ] [Tags: Trí tuệ nhân tạo, Giáo dục, Trẻ em, Công nghệ, An toàn học đường]
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang xâm nhập vào các trường học từ bậc mẫu giáo đến lớp 8 tại Mỹ, gây ra những lo ngại sâu sắc về tác động tiêu cực đến sự phát triển nhận thức, kỹ năng xã hội và khả năng sáng tạo của trẻ em. Nhiều chuyên gia giáo dục và nhà nghiên cứu cảnh báo rằng việc sử dụng AI quá sớm có thể dẫn đến "teo não nhận thức", làm suy yếu khả năng tư duy độc lập và thay đổi cách trẻ em hình thành bản sắc cá nhân.
Sự Xâm Nhập Của AI Vào Lớp Học
Từ tháng 2 năm nay, một học sinh lớp 3 tại Massachusetts đã mang về nhà "Giấy chứng nhận hoàn thành" về "kiến thức cơ bản về Trí tuệ nhân tạo" sau khi chơi một trò chơi máy tính do Code.org hợp tác với Amazon Future Engineer sản xuất. Trò chơi này thực chất chỉ là một bài tập kéo-thả vô nghĩa, ít liên quan đến AI thực sự.
Đến tháng 3, các học sinh lớp 6 tại trường công lập của con gái tôi bắt đầu nhận được Chromebook mới của Google, được cài sẵn Gemini - bộ công cụ AI dành cho mọi lứa tuổi. Khi con tôi bắt đầu viết bài luận, một lời nhắc xuất hiện: "Giúp tôi viết". Khi làm bài thuyết trình, lại có "Giúp tôi hình dung". Các lời nhắc như "Giúp tôi chỉnh sửa" hay "Làm đẹp slide này" liên tục xuất hiện, xâm phạm không gian sáng tạo của trẻ.
Tác Động Tiêu Cực Đến Sự Phát Triển Của Trẻ
1. Teo Não Nhận Thức
Một nghiên cứu năm 2025 từ MIT cảnh báo rằng việc tích hợp các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vào môi trường học tập "có thể vô tình góp phần gây teo não nhận thức". Nghiên cứu từ MIT, Carnegie Mellon, UCLA và Đại học Oxford cho thấy những người sử dụng AI để giải toán và sau đó mất quyền truy cập vào AI "thực hiện kém hơn đáng kể và có xu hướng bỏ cuộc nhiều hơn".
2. Làm Biến Dạng Mối Quan Hệ Xã Hội
Mitch Prinstein, giáo sư tâm lý học tại Đại học North Carolina, giải thích rằng chatbot AI bắt chước sự thân mật cảm xúc và có xu hướng xu nịnh, làm "chiếm đoạt xu hướng sinh học muốn nhận phản hồi từ bạn bè" của trẻ. Trẻ em ở độ tuổi 10-11 đang phát triển các mối quan hệ phức tạp hơn, nhưng nếu tương tác với chatbot, chúng "bỏ lỡ cơ hội thực hành các kỹ năng mà chúng ta sử dụng suốt đời".
3. Làm Suy Yếu Tư Duy Sáng Tạo
Mary Helen Immordino-Yang, giáo sư tại Đại học Southern California, nhấn mạnh: "Chúng ta đang cắt đứt việc học ngay từ gốc rễ". AI ưu tiên con đường hiệu quả nhất để đến đáp án đúng, luận điểm sắc bén nhất hay bức vẽ gọn gàng nhất, thay vì quá trình xây dựng một con người biết suy nghĩ và cảm nhận.
Những Lo Ngại Từ Các Chuyên Gia
Amanda Bickerstaff, CEO của tổ chức AI for Education, thẳng thắn tuyên bố: "Trẻ em dưới 10 tuổi không nên sử dụng chatbot". Bà cho rằng quyết định của Google khi cung cấp Gemini cho mọi lứa tuổi là một trong những lần hiếm hoi khiến bà mất ngủ vì lo lắng.
Drew Bent, người đứng đầu nghiên cứu giáo dục tại Anthropic, thừa nhận: "Các mô hình AI có thể tỏ ra rất có thẩm quyền, rất tự tin". Điều này đặc biệt nguy hiểm khi trẻ em chưa phát triển đủ kỹ năng tư duy phản biện để đánh giá độ tin cậy của thông tin.
Kết Luận: Cần Một Cách Tiếp Cận Thận Trọng
Mặc dù các công ty công nghệ và một số nhà giáo dục cho rằng AI sẽ giúp cá nhân hóa việc học và chuẩn bị cho tương lai, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy những rủi ro là quá lớn. Việc đưa AI vào trường học cần được xem xét kỹ lưỡng, với sự tham gia của phụ huynh, nhà giáo dục và các chuyên gia phát triển trẻ em.
Như con gái tôi đã nói khi so sánh bài thuyết trình tự làm với phiên bản được AI "làm đẹp": "Con thích bài của con hơn, vì nó là bản gốc và con đã làm việc rất chăm chỉ. Con thích bài của con hơn vì nó không mất 30 giây."