Hà Nội - Dữ liệu tuyển sinh đại học năm 2025 tiếp tục phản ánh sự mất cân đối nghiêm trọng trong định hướng nghề nghiệp của thí sinh. Trong khi các ngành Kinh doanh, Quản lý vẫn thu hút lượng đăng ký áp đảo, nhiều lĩnh vực khoa học cơ bản và sản xuất then chốt lại rơi vào tình trạng thiếu hụt sinh viên trầm trọng, đặt ra bài toán lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.
Thông tin này được công bố tại Hội nghị Tuyển sinh 2026 diễn ra sáng 20/4, cho thấy xu hướng lựa chọn ngành học vẫn chưa có sự dịch chuyển căn bản, bất chấp những cảnh báo lâu nay về tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ".
Sự Áp Đảo Của Nhóm Ngành Kinh Doanh Và Quản Lý
Theo báo cáo từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), nhóm ngành Kinh doanh và Quản lý tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu về quy mô tuyển sinh.
- Số liệu cụ thể: Trong tổng số hơn 681.688 tân sinh viên nhập học năm 2025, có tới 146.203 em lựa chọn nhóm ngành này, chiếm tỷ lệ 21,4%.
- Xu hướng giảm nhẹ: Dù tỷ trọng đã giảm đáng kể so với mức 25% của năm 2024, đây vẫn là nhóm ngành có sức hút lớn nhất, tạo ra khoảng cách quá lớn so với các khối ngành khác.
- So sánh chênh lệch: Số sinh viên ngành kinh doanh lớn gấp đôi so với nhóm Công nghệ kỹ thuật (72.538 sinh viên) và gấp nhiều lần các ngành khoa học cơ bản.
Hiện tượng này cho thấy tâm lý lựa chọn ngành học của đa số thí sinh và phụ huynh vẫn nghiêng về các lĩnh vực được cho là "dễ kiếm việc", ít đòi hỏi đầu tư ban đầu về thời gian và công sức. Tuy nhiên, xu hướng kéo dài nhiều năm này đang dự báo một áp lực lớn lên thị trường lao động: nguy cơ thừa cử nhân quản trị, kinh tế nhưng thiếu trầm trọng kỹ sư thực hành và công nhân kỹ thuật lành nghề.
Các Ngành Cốt Lõi Lâm Vào Cảnh "Khát" Nhân Lực Trầm Trọng
Đối lập hoàn toàn với sự sôi động của khối ngành kinh tế, những lĩnh vực được coi là "xương sống" của nền kinh tế và đảm bảo an ninh lương thực, an ninh năng lượng lại đang ở trong tình trạng báo động.
- Các nhóm ngành yếu thế: Toán và Thống kê, Khoa học Tự nhiên, Khoa học Sự sống, Nông lâm nghiệp và Thủy sản đều có quy mô tuyển sinh rất thấp.
- Con số báo động: Tất cả các nhóm ngành này đều có số lượng sinh viên nhập học dưới 10.000, một con số khiêm tốn so với nhu cầu nhân lực thực tế của đất nước.
Thực trạng này phản ánh hai vấn đề cốt lõi:
1. Khó khăn trong thu hút người học: Do đặc thù ngành học đòi hỏi cao, môi trường làm việc có thể vất vả và thu nhập chưa thực sự hấp dẫn so với các ngành dịch vụ.
2. Nguy cơ an ninh chiến lược: Việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng trong các lĩnh vực sản xuất vật chất, nghiên cứu nền tảng sẽ tạo ra lỗ hổng lớn cho chiến lược phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững của quốc gia.
Điểm Sáng Từ Sư Phạm Và Công Nghệ Chiến Lược
Giữa bức tranh nhiều mảng tối, vẫn có những tín hiệu tích cực đáng ghi nhận.
1. Sự Hồi Sinh Mạnh Mẽ Của Ngành Sư Phạm
Ngành Sư phạm đã ghi nhận sự phục hồi ấn tượng cả về số lượng và chất lượng.
- Tỷ lệ nhập học đạt trên 95% ở cả bậc cao đẳng và đại học.
- Điểm chuẩn đầu vào của nhiều trường sư phạm tăng cao, thậm chí vượt qua một số ngành hot như y dược, kinh tế.
- Nguyên nhân chính được cho là nhờ hiệu quả từ chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí theo Nghị định 116, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính và thu hút người học giỏi.
2. Dòng Chảy Chất Lượng Vào Công Nghệ Chiến Lược
Các ngành đào tạo trọng điểm, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, bắt đầu thu hút sự chú ý của thí sinh có năng lực.
- Có 44 ngành đào tạo trọng điểm đã thu hút hơn 150.000 thí sinh nhập học.
- Cơ cấu trong nhóm này: Máy tính và Công nghệ thông tin (41%), Công nghệ và Kỹ thuật (34%), Kỹ thuật cơ khí và Cơ kỹ thuật (25%).
- Tuy nhiên, điểm nghẽn vẫn tồn tại khi nhóm Toán và Thống kê - nền tảng của mọi công nghệ - chỉ chiếm 0,1%, cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng về nhân lực lõi.
Giải Pháp Điều Hướng Từ Chính Sách Nhà Nước
Để chấn chỉnh sự mất cân đối kéo dài, không thể chỉ trông chờ vào sự điều tiết tự nhiên của thị trường. Bộ GD&ĐT đã chỉ ra một số định hướng chính sách quan trọng:
- Tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao: Tiếp tục đẩy mạnh các chương trình đào tạo tài năng, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, hạt nhân, đường sắt và công nghệ chiến lược.
- Gói học bổng STEM quy mô lớn: Dự kiến từ năm 2026, sẽ triển khai mạnh các gói học bổng dành cho top 30% thí sinh có điểm cao ở các tổ hợp xét tuyển có môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tiếng Anh khi trúng tuyển vào các ngành Công nghệ chiến lược.
- Siết chặt chất lượng đầu vào: Các quy định về ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào (điểm sàn) sẽ tiếp tục được áp dụng chặt chẽ đối với các ngành đặc thù, nhằm đảm bảo sinh viên tốt nghiệp không chỉ đủ số lượng mà còn phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng chuyên môn.
Bài toán cân đối nguồn nhân lực đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ nhiều phía: chính sách định hướng từ Nhà nước, sự điều chỉnh chương trình đào tạo từ các trường đại học, và quan trọng không kém là sự thay đổi nhận thức về giá trị của các ngành nghề trong xã hội và từ chính các thí sinh cùng gia đình.